4 bước Coaching chuyển hóa suy nghĩ tiêu cực

Trong coaching và mentoring, tôi thường nhận được câu hỏi từ học viên: “Tại sao tâm trạng của em hay thay đổi thất thường? Tại sao những cảm xúc tiêu cực cứ xuất hiện không báo trước? Tại sao em cứ đưa ra những quyết định sai lầm và nhận về những hệ quả không mong muốn?”…Danh sách khá dài. 

Thực tế là, mọi vấn đề thường bắt nguồn từ những suy nghĩ sai lệch. Khi tâm trí bị dẫn dắt bởi một niềm tin không đúng, nó không chỉ tạo ra cảm xúc tiêu cực mà còn dẫn đến những hành vi thiếu sáng suốt. Dần dần, thân chủ có thể bị cuốn vào một vòng lặp bế tắc mà không nhận ra gốc rễ thật sự nằm ở đâu. Những suy nghĩ sai lạc ấy hoạt động như một chiếc nam châm, vô thức hút về những trải nghiệm mà họ thật ra không hề mong muốn.

Ngược lại, khi thân chủ bắt đầu nuôi dưỡng những suy nghĩ đúng đắn, họ sẽ dần lấy lại quyền kiểm soát cảm xúc của mình. Từ đó, họ có thể đưa ra những quyết định sáng suốt, mạnh mẽ và tự tin hơn. Mỗi hành động đều mang theo năng lượng tích cực, và chính năng lượng đó sẽ dẫn đường họ đến một cuộc sống trọn vẹn hơn, thành công hơn và hạnh phúc hơn.

Quy trình 4 bước coaching suy nghĩ tiêu cực

Sau đây là một quy trình gồm 4 bước coaching mà tôi thường sử dụng để hỗ trợ thân chủ chuyển hóa những “lời nói” hoặc “suy nghĩ tiêu cực” mà họ thốt ra trong lúc gặp khó khăn. 

Đây là quy trình tôi học được từ Bộ công cụ NLP Coaching.

NLP (Lập trình ngôn ngữ tư duy) là một bộ công cụ hiệu quả giúp con người hiểu cách vận hành của tâm trí, từ đó thay đổi cảm xúc, hành vi và kết quả sống thông qua việc thay đổi suy nghĩ và cách sử dụng ngôn ngữ.

Nếu bạn quan tâm đến phương pháp này và muốn đào sâu hơn, tôi gợi ý bạn tìm đọc cuốn Tinh hoa NLP Tập 1, một tài liệu nền tảng cho người thực hành NLP, trình bày các công cụ tư duy một cách dễ hiểu và có thể áp dụng ngay trong quá trình làm việc với thân chủ.

Tiền đề: “Mọi nguồn lực để giải quyết vấn đề đều có sẵn bên trong người kia“

Một trong những tiền đề cốt lõi trong coaching là: mọi nguồn lực cần thiết để giải quyết vấn đề đều đã có sẵn bên trong thân chủ. Bên trong mỗi người luôn tồn tại một phần trí tuệ sáng suốt, nhưng phần này thường bị che lấp bởi những suy nghĩ sai lệch, niềm tin giới hạn hoặc cảm xúc tiêu cực chưa được xử lý.

Là một coach, bạn không cần cố gắng đưa ra lời khuyên hay giải pháp từ bên ngoài. Thay vào đó, vai trò của bạn là tạo không gian an toàn, đặt đúng câu hỏi và sử dụng công cụ phù hợp để giúp thân chủ kết nối lại với trí tuệ nội tại của chính họ. Khi điều này xảy ra, họ không chỉ nhận ra điều mình thật sự cần, mà còn chủ động chuyển hóa được vấn đề theo cách bền vững nhất.

Bây giờ mời bạn vào quy trình 4 bước đặt câu hỏi coaching trong trường hợp thân chủ có suy nghĩ tiêu cực/ hoặc lời nói tiêu cực:

Bước 1: Nhận diện cảm xúc

Bước đầu tiên trong quá trình chuyển hóa là giúp thân chủ dừng lại và nhận diện cảm xúc đang xuất hiện. Nhiều người có thói quen phản ứng ngay lập tức với cảm xúc, mà không thật sự biết mình đang cảm thấy gì. Là một coach, bạn cần hỗ trợ thân chủ quay về bên trong để quan sát chính mình.

Bạn có thể sử dụng các câu hỏi sau để mở ra không gian khám phá:

• Lúc này, bạn đang cảm thấy điều gì?
• Cảm xúc đó xuất hiện ở đâu trong cơ thể bạn?
• Nó giống như điều gì? Có hình dạng, màu sắc, chuyển động nào không?
• Cường độ của cảm xúc này mạnh hay nhẹ, ổn định hay thay đổi?
• Khi cảm xúc đó xuất hiện, bạn thường có xu hướng phản ứng ra sao?

Việc nhận diện và mô tả cảm xúc một cách cụ thể sẽ giúp thân chủ bước ra khỏi trạng thái bị cuốn theo và bắt đầu tiếp cận vấn đề một cách tỉnh thức hơn.

Bước 2: Tìm ra nguồn gốc cảm xúc

Sau khi thân chủ đã nhận diện được cảm xúc, bước tiếp theo là giúp họ quay lại và khám phá nguồn gốc của cảm xúc đó. Mọi cảm xúc đều bắt nguồn từ một điều gì đó đã xảy ra, thường là một sự kiện cụ thể hoặc một chuỗi suy nghĩ diễn ra trong đầu.

Lúc này, vai trò của coach là tạo điều kiện để thân chủ nhìn lại và kết nối giữa cảm xúc hiện tại với trải nghiệm bên trong hoặc hoàn cảnh bên ngoài đã kích hoạt nó. Bạn có thể dẫn dắt bằng những câu hỏi như:

• Cảm xúc này liên quan đến sự kiện nào trong cuộc sống gần đây của bạn?
• Điều gì trong tình huống đó khiến bạn phản ứng như vậy?
• Trước khi cảm xúc này xuất hiện, bạn đã có suy nghĩ gì trong đầu?

Khi thân chủ bắt đầu nhìn thấy mối liên hệ giữa cảm xúc, suy nghĩ và tình huống thực tế, họ sẽ dần hiểu rằng cảm xúc không tự nhiên mà có. Hiểu ra nguồn gốc là bước rất quan trọng để chữa lành và chuyển hóa.

Bước 3: Chất vấn suy nghĩ đó

Ở bước này, coach giúp thân chủ quay lại chất vấn những suy nghĩ đã dẫn đến cảm xúc tiêu cực. Nhiều khi, không phải sự kiện bên ngoài làm ta khổ, mà là cách ta diễn giải sự kiện đó trong tâm trí. Suy nghĩ là gốc rễ của cảm xúc, và nếu muốn thay đổi cảm xúc, thân chủ cần học cách nhìn lại và kiểm tra tính đúng sai của những gì họ đang tin tưởng.

Bạn có thể sử dụng những câu hỏi gợi mở như:

• Suy nghĩ này đúng hay sai?
• Suy nghĩ này mang tính khách quan hay chỉ là cảm nhận chủ quan của bạn?
• Bạn đang nhìn sự việc một cách toàn diện hay chỉ từ một góc nhìn hẹp?
• Có điều gì bạn chưa nhìn thấy hoặc chưa cân nhắc đến không?
• Nếu một người ngoài cuộc nghe câu chuyện này, họ sẽ nghĩ gì?
• Bạn có chắc đây là sự thật duy nhất không?

Ví dụ: Nếu thân chủ cảm thấy bực bội vì nghĩ rằng “sếp mình có lỗi”, bạn có thể mời họ hít thở nhẹ nhàng, rồi trả lời câu hỏi: 

Điều này thực sự đúng không? Có thể có một góc nhìn khác không? Mình đang nhìn nhận vấn đề một cách công bằng, hay chỉ phản ứng từ cảm xúc cá nhân? Sếp có gì khó xử không? Nếu mình là sếp, thì sao? 

Sự tỉnh thức bắt đầu khi thân chủ có đủ khoảng lùi để quan sát suy nghĩ của mình, thay vì bị cuốn theo nó như một sự thật tuyệt đối. Đây là bước then chốt giúp họ chuyển từ trạng thái đổ lỗi sang trạng thái chịu trách nhiệm với cảm xúc của mình.

Bước 4: Thay thế bằng suy nghĩ đúng đắn hơn

Khi thân chủ đã nhận diện và chất vấn được suy nghĩ cũ, đây là lúc coach hỗ trợ họ thay thế nó bằng một suy nghĩ mới. 

Suy nghĩ này khách quan hơn, tích cực hơn và hữu ích cho hành trình phía trước. 

Bạn có thể đặt những câu hỏi như:

• Nếu nhận ra suy nghĩ ban đầu chưa hoàn toàn đúng, bạn muốn thay thế nó bằng suy nghĩ nào mới?
• Có cách nhìn nào khác khiến bạn cảm thấy nhẹ hơn, thoáng hơn trong tình huống này không?
• Nếu bạn quan sát tình huống này từ vị trí của một người bạn thân, một người rất muốn bạn thành công/ hạnh phúc, thì họ sẽ nói gì với bạn?
• Suy nghĩ nào sẽ giúp bạn giữ được sự bình an và tiếp tục hành động một cách tích cực hơn?
• Bạn có bài học tích cực gì sau trải nghiệm này? Từ bài học đó thì bạn sẽ hành động khác đi như thế nào để trở nên thành công/ hạnh phúc hơn? 

Khi thân chủ chọn được một suy nghĩ mới, hãy khuyến khích họ cảm nhận sự khác biệt bên trong cơ thể, cảm xúc và thái độ.

Tóm lại

Trong bài viết này, chúng ta đã tìm hiểu 4 bước coaching để chuyển hóa suy nghĩ tiêu cực thành trí tuệ. 

1. Nhận diện
2. Tìm nguồn gốc
3. Chất vấn suy nghĩ tiêu cực 
4. Thay thế bằng suy nghĩ tích cực

Khi thân chủ học được cách chuyển hóa suy nghĩ, họ sẽ dần thay đổi cách mình phản ứng với hoàn cảnh. Và chính từ sự thay đổi bên trong đó, cuộc sống bên ngoài cũng bắt đầu dịch chuyển theo hướng tích cực hơn. 

Bạn hãy lưu bộ câu hỏi này vào để sử dụng cho công việc của bạn. Nhớ là: chỉ cần giúp thân chủ nhìn mọi thứ bằng một góc nhìn mới. Phần còn lại, họ sẽ tự bước tiếp với sự sáng suốt từ bên trong chính mình.