5 bài học của tôi khi bị mất tài khoản Facebook

Một sáng đẹp trời, tôi mất tài khoản Facebook

Tôi mất tài khoản Facebook vào một buổi sáng không có gì báo trước. Tài khoản đó đã theo tôi suốt mười bốn năm, là nơi tôi ghi chép, kết nối, chia sẻ, lưu giữ những thứ tưởng như sẽ còn mãi. 

Tôi đã tự tin nghĩ rằng Facebook sẽ rất cẩn trọng khi làm mất những tài khoản dùng từ đời đầu. Thế nhưng, tôi đã kỳ vọng chưa đúng mức vào nền tảng. 

Sau một vài dòng thông báo, mọi thứ bỗng dưng không còn. Và sau một lần kháng nghị, thì kết quả là tôi không tìm được cách nào để lấy lại.

Cũng không có nơi nào để hỏi cho ra lẽ.

Tôi đã định thử kháng nghị thêm một lần nữa bằng cách được chỉ trên một diễn đàn. Nhưng sau vài giây, tôi dừng lại. Tôi không muốn đi tiếp con đường mệt mỏi đó.

Tôi để yên cho nó biến mất. Trong khoảng trống mà nó để lại, tôi nhận ra một vài điều. Có lẽ nếu tôi không mất tài khoản đó, thì bài học của tôi không bao giờ chân thực đến vậy. 

Bài học 1: Không có gì là mãi mãi

Rất nhiều người từng nói về điều này. Đức Phật nói đời là vô thường. Những thứ mình tưởng là của mình, thật ra không phải của mình. Nhưng hôm nay tôi mới có một sự kiện khiến mình thấm. 

Tôi từng nghĩ tài khoản Facebook của mình là một phần đời sống riêng tư, là chốn quen thuộc tôi có thể quay về bất cứ lúc nào. Mười bốn năm lưu giữ mọi thứ. Vậy mà chỉ trong một ngày, nó biến mất. Và điều đó thật sự đã xảy ra.

Tôi bắt đầu nhìn lại cách mình dùng các nền tảng, các công cụ. Nếu đã không thể kiểm soát hoàn toàn, thì tốt hơn hết là đừng bám chấp vào nó. Dùng thì cứ dùng, nhưng phải biết rằng nó có thể rời đi bất cứ lúc nào. Các mối quan hệ cũng vậy, yêu thương, gắn bó nhưng không bám chấp; trân trọng, nhưng không giữ khư khư.

Tôi chợt nhớ đến triết lý khắc kỷ. Có một nguyên tắc đơn giản: hãy luôn sẵn sàng cho điều tệ nhất. Khi chuyện xấu xảy ra, tâm trí mình đã có sự chuẩn bị. Tôi đã chưa nghĩ tới chuyện này. Nhưng giờ thì tôi sẽ nghĩ tới điều đó thường xuyên hơn. Facebook, hay bất cứ mạng xã hội nào cũng có thể biến mất chỉ sau một đêm. Sau trải nghiệm này, tôi quyết định sẽ vẫn sử dụng, nhưng không gắn bó với bất kỳ nền tảng hay công cụ nào. 

Bài học 2: Chúng ta đang chơi trên sân của người khác

Khi dùng mạng xã hội, chúng ta đang sống nhờ trên đất của người khác. Họ cho chúng ta mượn một mảnh đất. Chúng ta dựng nhà, mở cửa hàng, trang trí, đón khách. Nhưng đó vẫn là đất của họ. Họ có thể thay đổi luật chơi bất cứ lúc nào.

Vì vậy, chúng ta cần học cách chủ động lưu giữ những gì quan trọng. Những bức ảnh, bài viết, tin nhắn hay dữ liệu quý giá, nếu không tự giữ, thì một ngày có thể mất sạch.

Rất tiếc, tôi không biết cách lưu trữ Facebook. Hoặc có thể là không có cách nào thực sự hiệu quả để sao lưu nó. Và khi mất rồi, tôi đành chịu.

Với một website thì khác. Tôi có thể sao lưu. Tôi có thể phục hồi bất cứ lúc nào. Nhà cung cấp máy chủ có thể tăng giá. Họ có thể giảm chất lượng dịch vụ. Thậm chí, nếu họ sụp đổ toàn cầu, tôi vẫn còn bản sao lưu của riêng mình.

Điều này rất quan trọng, nhất là với những người đang làm công việc chia sẻ như tôi: Những tác giả, huấn luyện viên, nhà tâm lý, nhà trị liệu, chuyên gia độc lập… Bất kỳ ai đang xây dựng một không gian chia sẻ. Nếu không có quyền giữ dữ liệu của mình, thì ngày nào đó có thể trắng tay.

Rất may, tôi có blog và hệ thống để lưu trữ tất cả các bài viết của mình, và luôn có trên 2 bản sao lưu. 

Bài học 3: Mạng xã hội không phải là danh tính của tôi

Nhiều người khi mất tài khoản mạng xã hội, họ cảm thấy như mất đi một phần của chính mình. Họ bần thần. Họ lo lắng. Họ bối rối không biết phải làm gì tiếp theo.

Tôi cũng từng trải qua một ngày như vậy. Cả ngày hôm đó tôi cứ như lơ lửng. Có gì đó bị cắt khỏi mình mà không rõ là gì.

Nhưng sau khi ngồi thiền, tôi chợt nhận ra một điều đơn giản: Tài khoản đó không phải là tôi. Nó từng phản chiếu tôi trong một giai đoạn nào đó. Nhưng nó không phải là bản thể của tôi.

Mất một tài khoản không có nghĩa là mất chính mình. Tôi vẫn còn nguyên những ký ức, những trải nghiệm, những mối quan hệ. Chúng vẫn còn đó, chỉ là ở một hình thức khác.

Và nếu cần, tôi có thể dựng lại mọi thứ, bất cứ lúc nào. 

Bài học 4: Một cơ hội để bắt đầu lại, có chọn lọc hơn

Trước đây, tôi có khoảng năm nghìn bạn bè trên Facebook. Trong số đó, có hơn ba nghìn người mà tôi không biết họ là ai. 

Có thể họ biết tôi. Cũng có thể họ không biết. Có người có lẽ chỉ là một cái tên ẩn danh trong một danh sách dài mà tôi không bao giờ lướt tới.

Thậm chí, có thể một số người trong đó là những “thực thể ảo” được tạo ra để nuôi trong các hệ thống phone farm. 

Hiểu đơn giản, đó là những nhóm thiết bị được vận hành tự động để tạo tương tác ảo. Họ thường dùng các tài khoản ảo này để: 

1. Khoe mẽ, làm ra vẻ mình là người nổi tiếng, được nhiều người theo dõi. 
2. Làm “mồi” cho những phiên Livestream bán hàng hoặc quảng cáo. Mọi người thấy nhiều người đặt mua quá. Họ sợ không đặt mua sẽ hết mất. Kỳ thực mấy “người” đặt đầu tiên đều là “gà nhà” được nuôi trong Phone Farm. 
3. Kết bạn, nhắn tin, làm quen, hẹn hò, yêu đương…và cuối cùng là rủ đầu tư, rủ đi làm ở Cambodia… 
4. … Và còn vô vàn kịch bản nữa mà họ đã, đang, sẽ nghĩ ra. 

Nhìn lại, tôi thấy con số 5000 bạn đó là những kết nối có chất lượng rất thấp. Chỉ khoảng 100 người có kết nối chất lượng cao. 

Trước đây, tôi từng nghĩ mình nên dành thời gian lọc lại danh sách bạn bè. Nhưng tôi cứ để đó mãi. Bây giờ, Facebook đã lọc giúp tôi một cách triệt để.

Tôi chợt nhận ra, người nào còn hiện lên trong đầu tôi vào lúc này, chính là người tôi đang nhớ. Tôi nhắn tin cho họ để kết bạn lại. Đó mới là mối quan hệ. Đó mới là sự kết nối.

Đây là dịp tốt để làm mới cách tôi hiện diện trên mạng xã hội. Tôi bắt đầu suy nghĩ lại về cách mình muốn sử dụng nó. Dùng mạng xã hội để có những kết nối thật sự ý nghĩa. 

Một trăm người bạn có kết nối thật lòng còn giá trị hơn năm nghìn người mà cả năm chẳng ai hỏi thăm nhau lấy một lần. Ít hơn, đôi khi lại là tốt hơn. 

Bài học 5: Nền tảng mạng xã hội muốn gì? Và tại sao điều đó có thể gây hại cho bạn?

Khi mất tài khoản, tôi quyết định sẽ xóa luôn ứng dụng Facebook trên điện thoại. Trong vài ngày sau đó, bàn tay tôi thỉnh thoảng vẫn vô thức lướt trên màn hình, như đang tìm một thứ gì đó quen thuộc. Sau vài giây, tôi mới nhận ra mình đang tìm Facebook. 

Việc mở ứng dụng đó đã trở thành một thói quen. Giờ thì nó không còn nữa. Tôi bần thần mất vài giây. Sau đó, tôi quay lại với hơi thở và trở về hiện tại. 

Tôi nhận ra mình đã nghiện mạng xã hội nhiều hơn tôi từng nghĩ. Trước đây, mục đích ban đầu của tôi khi dùng Facebook là để kết nối với bạn bè. Nhưng theo thời gian, tôi trở thành một “người dùng” đúng nghĩa. Facebook liên tục đưa ra thêm tính năng để giữ tôi ở lại lâu hơn. 

Tôi cho rằng nền tảng nào cũng ít nhiều có mục tiêu như vậy. Với họ, càng nhiều người “nghiện” thì càng tốt. Chúng ta trở thành người tiêu thụ. Chúng ta trở thành đối tượng để nhắm quảng cáo. Họ không bán sản phẩm cho chúng ta, họ bán chúng ta cho các nhà quảng cáo.

Tôi chợt nhớ đến một câu nói, không rõ tôi từng nghe ở đâu, nhưng rất đáng suy ngẫm: “Nếu bạn đang dùng một sản phẩm miễn phí, thì bạn chính là sản phẩm.”

Jaron Lanier, một trong những người từng tham gia đặt nền móng cho công nghệ thực tế ảo. Sau này, ông trở thành một trong những tiếng nói phê phán mạnh mẽ mạng xã hội. Trong cuốn sách Ten Arguments for Deleting Your Social Media Accounts Right Now (Tạm dịch: Mười lý do để xóa tài khoản mạng xã hội ngay lập tức), ông nói rằng các nền tảng không chỉ là công cụ vô hại, mà là những hệ thống được thiết kế để tạo ra hành vi gây nghiện, khiến người dùng bị thao túng mà không hề hay biết. Mối quan hệ giữa con người và mạng xã hội, vì thế, không còn là sự lựa chọn tự do. 

Khi quan sát lại hành vi của chính mình, tôi mới thực sự hiểu rằng mình đã lệ thuộc vào mạng xã hội đến mức nào.

Từ bài học đó, tôi quyết định sẽ thực hành một cách dùng mạng xã hội khác: 

1. Tôi chỉ online để đăng bài, và chỉ trên máy tính. 
2. Mỗi tuần, tôi dành khoảng hai tiếng để kết nối với những người thật sự quan trọng với tôi trên nền tảng đó. 

Kết luận

Tôi không viết bài này để khuyên bạn bỏ mạng xã hội. Nó vẫn rất hữu ích với ai biết sử dụng nó như một công cụ.

Tôi chỉ muốn ghi lại một khoảnh khắc “thức tỉnh nho nhỏ” của bản thân, khi một thứ tưởng là quen thuộc bỗng biến mất, và để lại khoảng lặng đủ lớn để tôi nhìn lại. 

Mạng xã hội không phải là kẻ thù. Nhưng nếu không tỉnh táo, ta có thể quên mất mình là ai trong chính nơi mình nghĩ là “nhà”.