5 khoản vốn liếng cha mẹ cần trao cho con trước 18 tuổi

Hôm nọ, tôi thấy thằng bé nhà hàng xóm ngồi lọ mọ vá lại chiếc diều rách. Nó cặm cụi, như thể cái diều ấy là báu vật. Mẹ nó kể, “Tôi không giúp gì đâu, để nó tự làm cho biết”. Tôi chợt nghĩ, có lẽ điều quý nhất mà cha mẹ để lại không phải là một thứ đồ vật, mà là cái cách để con tự mình vá lại những chỗ rách trong cuộc đời.

Cha mẹ nào cũng mong con mình lớn lên bình an, có một đời sống tử tế, không chông chênh quá nhiều giữa những khúc quanh. Nhưng đời đâu chỉ có nắng. Đường đi của con sẽ lắm đoạn trơn trượt, mà cha mẹ không thể cõng con đi mãi.

Vậy nên, điều quan trọng không phải là nuôi cho con học giỏi, ngoan ngoãn theo khuôn mẫu, mà là trao cho con chút vốn liếng để tự đứng vững. Năm khoản vốn này nhỏ thôi, nhưng như hạt giống nằm sẵn trong con, mai này dù có gặp gió mưa, con vẫn biết cách đương đầu và tự đứng lên.

1. Tự tin – Tự lập – Tự giác

Có đứa trẻ vừa làm vừa cười, lỡ sai thì rút kinh nghiệm, còn có đứa chưa bắt đầu đã sợ mình hỏng việc. Sự khác nhau nằm ở chút tự tin trong lòng. Tự tin để con dám bước ra, dám thử, dám ngã mà không xấu hổ.

Tự lập cũng vậy. Không phải lúc nào cha mẹ cũng có mặt để nhắc con ăn, nhắc con học, nhắc con thu dọn. Biết tự lo cho mình là cách con học chăm sóc cuộc đời mình sau này. 

Tự lập giống như tập đi bộ một mình trong đêm. Ban đầu run rẩy, nhưng một khi đã quen, con mới biết mình không thể mãi nắm tay cha mẹ. Có tự lập, con mới biết chăm sóc mình, biết làm chỗ nương tựa vững chắc cho chính mình. 

Và tự giác là đỉnh cao của cả hai: làm điều cần làm mà không đợi tiếng nhắc.

Trẻ thiếu những điều này dễ chùn bước trước thử thách, hay phụ thuộc vào người khác để quyết định thay mình. Nhưng khi trong người có đủ tự tin – tự lập – tự giác, con sẽ mạnh mẽ hơn, ít bị lay động bởi bạn bè hay hoàn cảnh. Dù ở bất kỳ nơi nào, con cũng biết mình cần làm gì để đứng vững.

2. Lòng biết ơn

Trẻ con thường nghĩ mọi thứ mình có là đương nhiên. Bữa cơm dọn sẵn, quần áo thơm tho, món đồ chơi mới… như thể trời ban xuống. Nhưng một khi biết nói lời cảm ơn, con sẽ thấy mọi điều nhỏ nhoi ấy đều đáng quý.

Lòng biết ơn khiến con bớt so đo với bạn bè, bớt đòi hỏi thứ mình chưa có. Con học cách trân trọng từng cơ hội, từng bàn tay đưa ra giúp đỡ. Khi đã biết ơn, con tự nhiên trở nên mềm mỏng, không còn cái gì cũng muốn hơn thua.

Đứa trẻ không biết ơn dễ sống ích kỷ, luôn thấy mình thiệt thòi, và lúc nào cũng bất mãn với cuộc đời. Nhưng đứa trẻ biết cúi đầu cảm ơn, biết nâng niu từng điều mình nhận được, sẽ lớn lên với một trái tim đủ đầy, và đi đâu cũng gieo được yêu thương.

3. Niềm tin mạnh mẽ vào bản thân

Có đứa trẻ vừa thất bại một lần đã buông tay, cũng có đứa lấm lem đứng dậy, thử lại. Khác nhau ở chỗ đứa tin mình làm được và đứa không tin.

Niềm tin không phải thứ nói cho có, càng không phải kiểu gồng mình tỏ ra mạnh mẽ. Nó giống như hơi ấm giấu trong ngực, không nhìn thấy nhưng giúp con không lạnh khi trời trở gió. Có niềm tin, con dám ước mơ xa hơn, dám làm việc khó, dám thử tới cùng cho đến khi làm được.

Đứa trẻ thiếu niềm tin dễ bỏ cuộc, ngại bước ra khỏi chỗ an toàn. Nhưng một đứa trẻ tin rằng “mình làm được” sẽ biết bền bỉ. Và sự bền bỉ ấy mới đưa con đi xa, trong học tập, trong công việc, trong cả những mối quan hệ mai này. 

4. Kỹ năng xây dựng mối quan hệ tích cực

Hồi con hai tuổi, rụt rè như con mèo mới ra khỏi nhà, thấy ai cũng trốn sau lưng mẹ. Tôi phải tìm cho con một trường mẫu giáo ngay trong khu, để con được gặp bạn, gặp cô. Ban đầu khóc ngằn ngặt, bám chặt cha mẹ như sợ bị bỏ rơi. Vậy mà dăm bữa nửa tháng, con ríu rít chơi với bạn, nhiều khi vui đến mức quên cả gọi mẹ đón. Từ đó, con ra ngoài dễ bắt chuyện với người khác hơn. Đi đám cưới cùng cha mẹ cũng có bạn để chơi. 

Trẻ cần có cơ hội được kết nối, được tập cách lắng nghe, chia sẻ, giúp đỡ và cả nhờ giúp đỡ khi cần. Một mạng lưới mối quan hệ tốt giống như chiếc lưới an toàn trong đời. Con có nó sẽ bớt cô đơn, bớt lạc lõng, có người nâng đỡ khi khó khăn. 

Nhìn vào đời mình, bạn sẽ thấy nhiều khi ân nhân lớn nhất trong công việc, sự nghiệp lại chẳng phải cha mẹ, anh chị em ruột hay cô dì chú bác. Họ thường là những người xa lạ, ta quen biết rồi dần tin cậy, hợp tác. Và chính những mối quan hệ đó đã mở ra cho ta những cơ hội không ngờ tới. Biết kết nối, biết hợp tác, biết tạo niềm tin cho người khác chính là chiếc chìa khóa để con đi xa hơn, cả trong công việc lẫn trong những chặng đời mai sau. 

5. Khả năng quản lý cảm xúc

Cuộc sống vốn nhiều áp lực, người lớn còn chao đảo, huống chi trẻ con. Con cần học cách nhận ra mình đang giận, đang buồn, đang tủi thân để biết dừng lại trước khi làm điều gì bốc đồng. Có khi chỉ là hít một hơi dài, đi ra chỗ khác vài phút, nhưng cũng đủ để con bình tĩnh lại.

Trẻ không biết kiểm soát cảm xúc dễ bị cuốn vào cơn giận, dễ làm tổn thương người khác lẫn chính mình. Có đứa thu mình lại, dần dần mất hứng thú với mọi thứ. Nhưng khi con biết tự vực dậy tinh thần, biết nuôi lại niềm vui trong những ngày u ám, con sẽ nhẹ nhõm hơn trước biến cố, có sức để đi tiếp.

Khả năng quản lý cảm xúc là một phần của trí tuệ cảm xúc, thứ giúp con sống cân bằng, biết lắng nghe mình và lắng nghe người khác. Và đôi khi, đó cũng chính là thứ giúp con vượt qua nhiều sóng gió hơn cả điểm số hay tài năng. 

Vốn liếng để con mang theo suốt đời

Những “vốn liếng” này đâu thể nhét vội vào tay con trong một ngày, một tháng. Chúng phải được chắt chiu từng ngày. Là mẹ ngồi bên mâm cơm chiều, chịu khó lắng nghe con kể những chuyện lặt vặt ở trường. Là cha kiên nhẫn đứng nhìn con loay hoay tự chọn, tự làm, rồi tự chịu trách nhiệm với cái sai của mình.

Mai này con rời xa vòng tay mẹ, có thể có lúc trầy trật giữa đời. Cha mẹ chẳng thể chắn hết giông gió, cũng chẳng thể chạy theo lau khô nước mắt con. Nhưng nếu con đã có đủ năm khoản vốn này, con sẽ biết cách đứng dậy, biết tự phủi bụi đường trên áo mà bước tiếp.

Và đó, có lẽ, là món quà lặng lẽ nhưng quý nhất cha mẹ để lại, khi không còn đi cùng con trên mọi nẻo đường nữa.

(Những chia sẻ trong bài viết này có cảm hứng từ buổi trò chuyện của Cô Lanh với các bậc cha mẹ.)