Tại sao càng lớn càng khó kết bạn?

Nỗi cô đơn có thể đến bất cứ lúc nào

Có thể là một chiều nào đó, bạn đi ngang một quán ăn ven đường. Trong quán, một nhóm phụ nữ đang cười nghiêng ngả, ly rượu vang sóng sánh. Một người cười đến mức rượu phụt ra cả bằng mũi, vậy mà vẫn cười. Cảnh đó nhìn vừa vui vừa ấm áp, tự dưng bạn thấy mình như đứng ngoài cuộc, như thể có gì trong tính cách khiến mình chẳng bao giờ có được một chỗ ngồi trong cái bàn tiệc ấy.

Bạn mới ngoài ba mươi. Công việc ổn, lương tốt, không thiếu gì. Có người yêu, trong khi nhiều bạn bè đã yên bề gia thất, con cái ríu rít. Trên lý thuyết, chẳng có gì đáng để buồn. Nhưng nỗi cô đơn vẫn rình rập đâu đó, xuất hiện bất cứ lúc nào.

Có khi là lúc bạn đợi con tan học, thấy các phụ huynh khác chuyện trò rôm rả mà mình chẳng quen ai. Có khi là khi bạn được thăng chức nhưng chợt nhận ra chẳng thân thiết với đồng nghiệp nào để ăn mừng. Hoặc một tối lướt Instagram, thấy bạn bè tụ tập đi chơi, chụp ảnh rạng rỡ, mà mình không hề được gọi tên.

“Nỗi cô đơn có thể đến bất cứ lúc nào”

Càng lớn, việc có thêm bạn mới càng khó.

Không hẳn vì mình khép kín hơn, mà bởi đời sống cứ liên tục đổi thay. Chuyển nhà, đổi việc, có con, ly hôn… mỗi bước ngoặt đều cắt bớt một cơ hội gặp gỡ người mới.

Giáo sư tâm lý Jeffrey Jensen Arnett (Đại học Clark) cho rằng quãng tuổi 18 đến 29 là thời vàng son của tình bạn. Khi ấy, ta học đại học, bắt đầu đi làm, dọn đến những thành phố mới. Mỗi ngày đều có dịp gặp người mới, tìm thấy những tâm hồn tương tự. Nhà xã hội học Robert Putnam còn nhận xét:

“Đối với nhiều người, những người bạn có được trong thời đi học hoặc mới đi làm là những người bạn cuối cùng trong đời họ.”

Khi bước qua tuổi ấy, mọi thứ trở nên phức tạp hơn. Tình bạn vốn là mối quan hệ tự nguyện, không gắn bó như gia đình, nên dễ bị đứt gãy khi lịch sống thay đổi. Chúng ta bận rộn vì công việc, con cái, cha mẹ già cần chăm sóc. Sau một ngày dài, việc ra ngoài gặp bạn bè nghe mệt mỏi hơn là ở nhà nghỉ ngơi. Khi cả hai bên đều bận và mệt, chẳng ai còn sức để chủ động giữ liên lạc. Tình bạn dần thưa thớt, như sợi chỉ áo cũ sờn ra lúc nào chẳng hay.

COVID-19 và mạng xã hội khiến mọi chuyện tệ hơn.

Đại dịch COVID-19 giống như một bàn tay vô hình, bóp nghẹt những thói quen xã hội của chúng ta cho đến khi teo tóp lại. Khảo sát của Trung tâm Khảo sát Đời sống Mỹ cho thấy, số lượng bạn thân của người Mỹ giảm rõ rệt sau năm 2020. Chúng ta ít gọi điện cho bạn bè, ít tìm đến họ để chia sẻ hơn trước. Trong thời gian giãn cách, người ta tự chia thành những “nhóm nhỏ an toàn”, khép chặt vòng quan hệ của mình. Nhiều người bắt đầu làm việc ở nhà, không còn những cuộc trò chuyện bâng quơ với đồng nghiệp – những thứ tưởng như không quan trọng nhưng lại nuôi dưỡng kết nối.

Mạng xã hội cũng góp phần khiến nỗi cô đơn nặng hơn. Chỉ một lần lướt Instagram hay Facebook, ta dễ có cảm giác mình là người thừa. Hình ảnh bạn bè tụ tập, cười rạng rỡ, đăng những dòng trạng thái ấm áp… tạo nên ảo giác rằng họ có nhiều bạn hơn mình, có những mối quan hệ sâu sắc hơn mình. Các nghiên cứu về hiện tượng này gọi đây là “nghịch lý tình bạn trên mạng xã hội”: người ta luôn nghĩ bạn bè của mình có cuộc sống kết nối hơn mình, và cảm giác đó như xát thêm muối vào nỗi cô đơn đang có sẵn.

Làm sao để xây dựng kết nối mới?

Có những cách thực tế và đã được kiểm chứng để cải thiện tình bạn hoặc tạo thêm mối quan hệ mới:

Nói ra cảm xúc của mình

Đôi khi, thứ khiến tình bạn xa dần không phải là khoảng cách địa lý mà là khoảng cách im lặng. Thử nhắn cho bạn bè một câu thật lòng: “Dạo này tớ thấy mình ít nói chuyện quá, tớ nhớ ngày trước hơn.” 

Nhiều khi bên kia cũng đang muốn nói mà chưa dám. Khi ta mở lòng, bày tỏ sự dễ bị tổn thương, mối quan hệ có cơ hội trở nên sâu sắc hơn. Giống như mình thắp một cái đèn nhỏ trong đêm, để người bạn kia thấy rằng bạn vẫn đang chờ họ bước tới.

Chủ động hơn

Đừng chờ bạn bè nhắn trước, bởi có thể họ cũng đang đợi bạn như vậy. Chỉ cần một tin nhắn hỏi thăm, một lời rủ rê cà phê hay gợi ý một buổi hẹn nhỏ, bạn đã giúp tình bạn có cơ hội sống lại. Việc này sẽ làm cho sự kết nối không bị đứt. 

Cả bạn và họ đều có thể đang mong chờ một người bước lên trước. Và nếu bạn là người làm điều đó, tình bạn sẽ có thêm một chút ấm áp, giống như ai đó chủ động mở cửa khi trời mưa, để cả hai cùng bước vào.

Đầu tư vào “mối quan hệ yếu”

Đừng kỳ vọng sẽ có một tình bạn thật là thân ngay lập tức. Chỉ cần dành thêm chút thời gian cho đồng nghiệp, hàng xóm, cô bán quán cà phê hay chú bảo vệ ở chung cư. Những kết nối tưởng nhỏ này lại có thể gieo vào mình cảm giác vui vẻ, được thuộc về một nơi nào đó.

Những lời chào buổi sáng, những câu chuyện vụn vặt khi gặp nhau hằng ngày giống như những sợi chỉ mỏng, dần dần đan thành một mạng lưới nâng đỡ. Chúng có thể chưa phải là bạn thân, nhưng đủ để mình thấy thế giới này gần gũi và ấm áp hơn.

Hiện diện thường xuyên

Một nghiên cứu năm 2014 của Gillian Sandstrom và Elizabeth Dunn cho thấy, những mối quan hệ xã giao thường xuyên, dù không sâu đậm, cũng giúp nâng cao hạnh phúc và cảm giác kết nối. Chỉ cần trò chuyện với người pha cà phê quen, chào hỏi bác bảo vệ hay hỏi han đồng nghiệp, bạn đã tự bồi đắp cho mình một vòng tròn ấm áp hơn.

Các nhà tâm lý gọi đây là hiệu ứng “gặp gỡ thường xuyên”, chỉ cần bạn lặng lẽ xuất hiện, đều đặn trong cùng một bối cảnh, khả năng kết bạn sẽ cao hơn. Như một vị giáo sư tâm lý từng nói với sinh viên năm nhất: “Có những cánh cửa chỉ mở ra cho người đủ kiên nhẫn đứng chờ, hãy cứ xuất hiện, cho đến khi thế giới quen với bạn.”

Tình bạn đôi khi giống như những chồi non mọc lên sau mùa hạn. Muốn thấy màu xanh, mình phải kiên nhẫn tưới tắm từng ngày. Có lúc tưởng như chẳng có gì thay đổi, nhưng một sáng thức dậy, bạn sẽ nhận ra những mầm nhỏ đã vươn lên từ kẽ nứt khô cằn.

Nếu bạn đang thấy cô đơn, đừng vội trách mình. Cứ bước ra khỏi nhà, nhắn một tin cho bạn cũ, mỉm cười với một người lạ. Những kết nối sẽ quay lại như đàn chim mùa về, có con đáp xuống vai mình, có con chỉ bay ngang qua, nhưng tất cả đều để lại tiếng vỗ cánh trong lòng. Và biết đâu, một ngày nào đó, bạn sẽ ngồi giữa một bàn tiệc đầy tiếng cười, ngẩng lên nhìn quanh và thấy: “À…đây chính là nơi mà mình thuộc về”.