Trở thành mentor là cho người hay cho mình?

Chào những người bạn của tôi đang là chuyên gia đào tạo, coach, mentor,

Tôi muốn kể cho bạn một câu chuyện.

“Một ngày đẹp trời, thượng Đế giao cho tôi một nhiệm vụ tưởng như đùa: dắt một con ốc sên đi dạo.

Ban đầu, tôi sốt ruột lắm. Nó đi quá chậm. Tôi kéo, nó rụt lại. Tôi giục, nó dừng hẳn. Mỗi bước của nó như thách thức lòng kiên nhẫn của tôi. Tôi nghĩ: Sao lại bắt mình làm chuyện vô nghĩa thế này?

Nhưng rồi, vì chẳng thể làm khác, tôi đành đi chậm lại… chậm đến mức bắt đầu nhìn thấy những điều mình đã quên mất từ lâu.

Tôi thấy mây trôi rất nhẹ, bầu trời rất xanh. Nghe tiếng gió lướt qua lá, tiếng nước chảy lăn tăn bên bờ cỏ. Tôi để ý đến từng chiếc lá rung, từng tia nắng rơi. Và kỳ lạ thay, tôi thấy bình an.

Lâu lắm rồi tôi mới cảm thấy hạnh phúc như vậy.

Tôi chợt hiểu ra: Thượng đế giao cho tôi dắt ốc sên đi dạo, không chỉ là cho ốc sên… mà còn là cho chính mình.”

Sau câu chuyện này, tôi nhìn ra 3 bài học:

Bài học thứ nhất: Nghề chọn người

Dắt ốc sên đi dạo giống cái việc làm mentor, làm sếp, làm cha mẹ… Một số nhiệm vụ là do mình lựa chọn, và một số nhiều nhiệm vụ khác như thể có ai đó “dúi vào tay mình”, không thể từ chối được. Ai làm cha mẹ nhất định sẽ hiểu điều này.

12 năm về trước, tôi bước chân vào lĩnh vực phát triển con người. Tôi từng nghĩ mình chọn nó. Tới chừng về sau mới hiểu, là mình bị chọn. Vậy không phải là người chọn nghề, mà là nghề chọn người. Như thể Vũ trụ đang nói: “Ờ, con từng đi qua rồi đó, giờ tới lượt con phải dắt người khác đi.”

Tôi biết có những người không có ý định dạy, hay cố vấn cho ai, cũng không định làm trainer, coach, mentor chuyên nghiệp. Mà cuối cùng cái việc đó, không hiểu sao, nó cứ tới tay mình.

Bởi vì nhìn thấy người khác loạng choạng, bối rối, lại nhớ ra mình hồi đó cũng nhỏ bé, rụt rè, làm gì cũng sợ, đi đâu cũng ngại. Tự nhiên thấy vậy, không nỡ quay lưng, nên tự thấy mình cần bước đi chậm lại một chút để đồng hành cùng họ.

Nhìn theo góc này, tôi thấy ai cũng có nhiệm vụ là mentor cho những người đi sau mình, ít trải nghiệm hơn mình.

Bài học thứ hai: Mentee cũng như hình ảnh của chú ốc sên

Nghĩ tới ốc sên, tôi lại nghĩ tới con mình. Chừng hai tuổi rưỡi mà vẫn chưa nói được hết một câu ngắn. Chỉ biết gọi “ba ba”, “bà bà”.

Những người già trong dòng họ tôi bày đủ mẹo. Có người bảo, thấy ai đang ăn thì giật đồ ăn của họ, rồi chấm vào miệng con, vậy là con sẽ nhanh biết nói.

Tôi chỉ cười vui thôi, vì tôi hiểu tâm lý trẻ nhỏ.

Tôi biết, mỗi đứa trẻ có tiến trình phát triển riêng. Có đứa biết đi sớm hơn, có đứa biết nói sớm hơn, cũng có đứa biết nói chậm hơn một chút.

Chậm nói, với nghĩa là một hội chứng thì là chuyện khác. Nó có biểu hiện riêng, có cách sàng lọc riêng. Không phải cứ lâu chưa nói là chậm nói.

Vậy nên tôi kiên nhẫn với con mình. Hằng đêm thủ thỉ những lời “ám thị tích cực” cho con.

Đến gần ba tuổi, cái ngưỡng quan trọng nhất để xác định một đứa trẻ có chậm nói hay không, thì con tôi đã nói cười rôm rả.

Rồi tôi nghĩ tới mấy em nhân viên trong công ty, và cả bà ngoại hơn trăm tuổi ở quê.

Đúng là, mỗi người chậm một kiểu.

Con cái chậm vì học hỏi cần một tiến trình. Nhân viên chậm vì sợ sai, chậm vì chưa từng được ai tin tưởng.

Còn ông bà, cha mẹ thì chậm lại vì tới tuổi rồi, chân bắt đầu run, trí nhớ bắt đầu rơi rụng. Đôi khi hướng dẫn cha mẹ dùng điện thoại thôi, cũng phải làm mẫu nhiều lần.

Dắt ốc sên đi dạo, là việc cần làm cho những người mình thương. Chỉ cần đi chậm lại, đồng hành để họ thấy mình không bị bỏ lại phía sau.

Tôi hay hình dung cảnh mình dắt mẹ đi qua con đường nhỏ đầu làng. Con đường hồi đó còn là đường đất, trơn, lầy, mỗi lần mưa là bùn văng đầy quần áo. Hồi đó, mẹ nắm tay, để tôi chậm chạp và rón rén bước qua từng vũng nước. Rồi một ngày mẹ cũng sẽ đi chậm và thực sự cần có con cháu nắm tay bước qua con dốc nhỏ đầu làng đó.

Tới một tuổi nào đó, cha mẹ của ai cũng cần được dắt đi.

Chắc họ không còn cần nhiều lời khuyên nữa. Chỉ cần có con cháu hiện diện bên cạnh, nhắc uống nước, nhắc đi bộ một vòng sân, mở giúp cái nắp hũ, kéo nhẹ cái ghế. Và nghe họ hào hứng kể lần thứ ba về một câu chuyện cũ.

Tôi thấy tinh thần của mentoring có thể ứng dụng được cả trong doanh nghiệp và trong gia đình. Bởi ai cũng cần một người đồng hành. Có lúc gọi là mentor, là người thầy, có khi chỉ đơn giản là bạn, là người tri kỷ.

Bài học thứ ba: cho người và cho mình

Ban đầu, nhiệm vụ dắt ốc sên tưởng là cho nó. Cho ốc sên được ra ngoài, được nhìn ngắm bầu trời, mặt đất, cỏ cây, được đi xa hơn một chút so với thường ngày.

Nhưng cuối cùng, dụng ý của Thượng đế là cho cả người dắt.

Mentoring cũng vậy.

Tưởng chừng như là mentor đang giúp mentee: Giúp họ bước nhanh hơn, hiểu ra điều gì đó, tự tin hơn trên con đường của mình.

Nhưng thật ra, đó cũng là hành trình dành cho chính mình.

Đó cũng là lúc mình nhìn lại con đường mình từng đi qua. Nhớ lại những khúc quanh, những chỗ từng trượt ngã, những lần cô đơn, im lặng rồi đứng dậy làm lại từ đầu.

Cũng là lúc mình đúc kết lại, làm rõ hơn, làm sâu hơn những bài học mà trước đây mình chưa có dịp chiêm nghiệm cho sâu.

***

Khi mình chậm rãi đi cạnh một người, dù là mentee, con cái, nhân viên, hay cha mẹ đã bắt đầu quên dần tên gọi của những thứ thân quen… Thì cũng là lúc mình đi chậm lại một chút, thở sâu hơn một chút, không còn chen chân trong điều gì gấp gáp.

Đi một vòng, thì hóa ra mình đâu có dắt ai.

Chỉ là có người tin tưởng, chịu cho mình đi cùng, cho mình cái dịp nhìn lại những gì từng trải, coi thử trái tim mình có còn vẹn nguyên cái thổn thức với những chặng đường đã qua, và cho mình học cách khiêm tốn trong hành trình phía trước.

Rồi một ngày, con bé hai tuổi rưỡi “chậm nói” năm nào lại thành “mentor”, người bạn đồng hành, người tri kỷ, và người truyền cảm hứng của tôi!