Muốn biết điều gì sẽ trở thành xu hướng của thế giới, có một cách rất đáng tin cậy: là hãy quan sát những doanh nghiệp đang dẫn đầu.
Những tổ chức tiên phong thường không chạy theo trào lưu, họ tạo ra nó. Họ thử nghiệm, đo lường, tối ưu và dần biến cách làm của mình thành chuẩn mực mà phần còn lại của thế giới học theo.
Trong nhiều thập kỷ, các tập đoàn lớn đã dẫn dắt cả ngành thay đổi.
- Toyota tối ưu vận hành với sản xuất tinh gọn và từ đó mở ra làn sóng Kaizen trên toàn cầu.
- Apple đưa trải nghiệm người dùng thành ưu tiên số một, khiến cả ngành công nghệ thay đổi cách thiết kế sản phẩm.
- Google đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu. Từ đó tạo nên văn hóa ra quyết định dựa trên dữ liệu (data-driven decision-making). Sau này, nó đã trở thành chuẩn mực toàn cầu.
Khi nhìn vào cách các công ty lớn đang đào tạo và phát triển nhân viên, ta có thể đoán biết được xu thế của lĩnh vực đào tạo và phát triển con người. Vì các doanh nghiệp lớn trong mọi lĩnh vực đều là “ông lớn” về đào tạo.
Các doanh nghiệp lớn nhất đang triển khai mentoring
Mentoring hiện nay là một phần không thể thiếu của các doanh nghiệp lớn nhất thế giới.
Theo số liệu của Forbes1
- 100% các công ty Fortune 50 của Hoa Kỳ có chương trình mentoring.
- 96% các công ty Fortune 100 của Hoa Kỳ có chương trình mentoring
- 90% các công ty Fortune 250 của Hoa Kỳ có chương trình mentoring.
- 84% các công ty Fortune 500 của Hoa Kỳ có chương trình mentoring.
Khi một doanh nghiệp lớn quyết định triển khai một chương trình giáo dục, họ không làm chơi. Mỗi quyết định đều đi kèm với chi phí rất lớn, từ ngân sách đến thời gian và nguồn lực con người. Họ chỉ hành động khi đã có đủ dữ liệu, nghiên cứu và bằng chứng rõ ràng rằng chương trình đó mang lại giá trị thực sự.
Nhiều công ty đã triển khai mentoring suốt hàng chục năm và vẫn đang tiếp tục.
- Google bắt đầu từ năm 2005 với chương trình Google Summer of Code,
- Unilever triển khai mentoring toàn cầu từ năm 2009,
- Citibank thử nghiệm từ 2004
- Mastercard đưa mentoring vào nền tảng phát triển nhân sự từ 2021.
Họ là những doanh nghiệp hàng đầu thế giới, được điều hành bởi những nhà kinh doanh kỳ cựu. Nếu mentoring không hiệu quả, chắc chắn họ đã dừng lại từ lâu. Điều đó cho thấy mentoring mang lại giá trị thực sự, bền vững và đủ sức thuyết phục để trở thành một phần chiến lược trong phát triển con người.
Khi các công ty hàng đầu thế giới đồng loạt đầu tư vào Mentoring, đó là một tín hiệu rất rõ về hướng đi tương lai trong phát triển con người.
Đào tạo và phát triển con người tại Việt Nam
Quay trở lại với lĩnh vực đào tạo và phát triển con người tại Việt Nam. Những năm gần đây, nghề coach, trainer, healer phát triển rất mạnh. Nhiều người làm nghề nghiêm túc, học hành bài bản, có tâm và có năng lực.
Nhưng thị trường đang bắt đầu chững lại. Nói thẳng ra là gặp trần. Nhiều chương trình được triển khai tốt về mặt chuyên môn nhưng không tạo ra chuyển hóa sâu. Người học tham gia xong cảm thấy hào hứng, nhưng sau đó không giữ được hiệu quả lâu dài.
Khách hàng ngày nay đã khác. Dù là cá nhân hay doanh nghiệp, họ ngày càng thông minh hơn, có nhiều thông tin hơn, và nhiều lựa chọn hơn.
Ngày nay, học viên đang không đi tìm một khóa học, mà tìm một hành trình để chính họ thay đổi, tạo ra kết quả mới.
(Một chương trình đào tạo Mentor)
Mười năm trước, bạn có thể thấy rất nhiều chương trình diễn thuyết, hàng ngàn người tham dự, về thay đổi bản thân, tư duy làm giàu, phát triển nội lực… Nhưng bây giờ, những chương trình đó đâu rồi?
Không phải vì con người không còn nhu cầu phát triển. Mà vì họ đang đòi hỏi một cách tiếp cận khác. Một cách làm có chiều sâu hơn, tạo ra kết quả có thể đo lường được, và bền vững hơn.
Các phương pháp hiện tại như training, coaching,… mỗi phương pháp đều có điểm mạnh riêng. Nhưng chúng thường thiếu một “cách tiếp cận tổng thể” để dẫn dắt người học tạo ra kết quả.
Và đó chính là lý do Mentoring bắt đầu được nhắc đến như một xu hướng tất yếu.
Tại sao Mentoring lại là xu thế tất yếu trong lĩnh vực phát triển con người?
Có 6 lý do chính:
1. Kiến thức ngày nay đã dư thừa
Kiến thức ngày nay đang bị “khủng hoảng thừa”. Thậm chí, bạn còn không cần tìm thủ công trên google như vài năm trước. Giờ đây, chỉ một câu lệnh, vài giây sau, bạn đã có một bản tóm tắt đầy đủ về bất kỳ chủ đề nào.
Vậy trainer ngày nay làm gì? Nếu chỉ dạy lại những slide kiến thức, bạn chắc chắn sẽ bị đào thải.
Mặc dù kiến thức quá dễ tiếp cận, người học ngày nay vẫn gặp khó khăn để thay đổi và phát triển, ví dụ như: Thiếu tập trung, thiếu định hướng, thiếu động lực, thiếu khả năng quản trị cảm xúc, thiếu mục tiêu – kế hoạch… Nói đơn giản hơn, họ biết mà không làm được, hoặc thậm chí không làm gì cả.
Vậy thì người học ngày nay đâu cần thêm kiến thức? Thứ họ cần là một lộ trình rõ ràng để thực sự chuyển hóa. Mentoring là một mối quan hệ đồng hành dài hạn, và nếu được thiết kế tốt, nó sẽ đáp ứng “vừa như in” nhu cầu của người học.
Mentor đóng nhiều vai trò:
- Người thầy: chia sẻ tri thức
- Người bạn: tin cậy, đồng hành
- Người tri kỷ: để mentee dám thể hiện, thổ lộ
- Coach: Để đặt ra các câu hỏi khai sáng tư duy, giúp mentee tìm giải pháp
Trong mối quan hệ mentoring, mentee có cơ hội học thêm kiến thức, trải nghiệm, thay đổi thái độ, rèn luyện kỹ năng, tiếp thêm động lực…để cam kết hành động và phát triển bản thân.
2. Con người ngày nay khó tin nhau hơn bao giờ hết
Mạng xã hội phát triển mạnh. Các nền tảng nhắn tin và gọi điện hầu như miễn phí. Bất kỳ ai cũng có thể kết nối với người khác chỉ trong vài giây. Nhưng chính trong thế giới siêu kết nối đó, con người lại ngày càng cô đơn.
Chúng ta dễ nói chuyện với nhau, nhưng lại khó đặt niềm tin vào nhau hơn bao giờ hết.
Giờ đây, khi nhìn thấy ai đó trên YouTube hay Facebook, có khi ta còn tự hỏi: “Liệu đây có phải người thật không? Hay là AI”
Chưa bao giờ làm chuyên gia lại dễ như 10 năm qua. Bất kỳ ai mặc vest, có vài bộ ảnh đẹp, một trang Facebook chỉn chu, một sân khấu hoành tráng, đều có thể tự gọi mình là chuyên gia. Chúng tôi hay nói vui với nhau: “Thời buổi này lạm phát chuyên gia”. Tức là chuyên gia nhiều quá, vàng thau lẫn lộn, chẳng biết đường nào mà lần.
Khi thị trường có quá nhiều “chuyên gia”, người học bắt đầu hoài nghi. Họ không còn tin vào danh xưng hay hình ảnh chỉn chu trên mạng. Họ muốn tìm một người thầy thực thụ. Đó không cần phải là người nổi tiếng, mà là người thật – việc thật – trải nghiệm thật.
Và đó chính là lý do Mentoring trở nên khác biệt. Mentoring là một mối quan hệ đồng hành lâu dài, dựa trên sự tin cậy và trải nghiệm thật.
Một mentee chỉ cần 1-2 phiên là đủ để nhận ra năng lực của mentor. Không cần phải quảng bá rầm rộ, năng lực thật sẽ tự “phơi bày ra ánh sáng”. Đó là lý do mentoring sẽ là lựa chọn đáng tin cậy hơn bao giờ hết đối với người đang tìm kiếm một bậc “chân sư”.
3. Thị trường đang chia cơ hội cho tất cả mọi người
Trước đây, bạn có thể thấy hàng trăm, hàng nghìn học viên đổ về các lớp học lớn. Sân khấu hoành tráng, âm thanh rộn ràng, hiệu ứng mạnh.
Nhưng giờ đây, người học không còn tìm đến những nơi đông đúc như thế nữa. Họ chọn tham gia những câu lạc bộ, hoặc nhóm Zoom nhỏ, theo từng chủ đề chuyên sâu. Họ tìm không gian có người đồng hành, có sự tương tác thật, có chiều sâu.
Mọi người đang không cần một đám đông, họ cần những kết nối chất lượng. Bất kỳ ai tạo ra giá trị thật sự cho cộng đồng đều sẽ có nhóm khách hàng thân thiết của chính mình. Trước đây miếng bánh thị trường dành 90% cho một vài cái tên nổi tiếng. Còn ngay nay, sự nổi tiếng không còn quan trọng nữa.
Ba điều quan trọng với một chuyên gia ngày nay:
- Thực sự có năng lực tạo ra giá trị.
- Có tinh thần phụng sự, cho đi.
- Có khả năng xây dựng mối quan hệ theo chiều sâu.
Mentoring, với bản chất là nghệ thuật xây dựng mối quan hệ, sẽ giúp chuyên gia có cơ hội lớn để chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, trao truyền giá trị, tạo ra sự kết nối, xây dựng cộng đồng và dẫn dắt họ đến chuyển hóa sâu sắc.
4. Nhiều chuyên gia đã và đang mentoring mà không gọi tên
Về bản chất, rất nhiều hoạt động đào tạo cộng đồng hiện nay đã mang tinh thần của mentoring.
Bạn có thể thấy hàng ngàn nhóm cộng đồng đang cùng nhau chia sẻ kiến thức, đọc sách lúc 5 giờ sáng, thực hành kỷ luật cá nhân… với sự dẫn dắt của một leader. Tất cả những hoạt động đó rất gần với hình thức mentoring nhóm.
Chẳng qua, mọi người chưa gọi tên nó là mentoring. Họ đang làm mentoring theo bản năng, dựa vào kinh nghiệm cá nhân.
Khi có quy trình mentoring bài bản, những hoạt động cộng đồng như vậy hiệu quả hơn gấp bội. Khi một cộng đồng có nhiều mentor và mentee, việc mở rộng quy mô trở nên dễ dàng hơn, và trải nghiệm chuyển hóa cũng sâu sắc hơn.
Muốn làm được điều đó, các chuyên gia và nhà lãnh đạo cộng đồng cần học để có tư duy và kỹ năng của một Mentor chuyên nghiệp, cần có framework và quy trình rõ ràng để dẫn dắt cộng đồng hiệu quả.
5. Mentoring là giải pháp tạo sự khác biệt
Một chuyên gia có thể diễn thuyết rất hay, rồi sau đó lên internet và choáng ngợp khi thấy một Youtuber, Tiktoker nói hấp dẫn, gọn gàng hơn mình rất nhiều.
AI ngày nay có khả năng hỗ trợ tạo ra những bài diễn thuyết đốn tim người nghe chỉ trong vài phút.
Nói giỏi, dạy hay ngày nay không còn là một lợi thế cạnh tranh độc đáo nữa.
Lợi thế cạnh tranh thực sự của một chuyên gia là tạo ra kết quả. Điều này đã được chứng minh là đúng từ hàng ngàn năm trước, và hàng ngàn năm sau cũng không thay đổi. Vì người học và doanh nghiệp đang thực sự khao khát tìm kiếm người thật, việc thật và kết quả thật.
Trước đây, một doanh nghiệp có thể trả vài chục đến hàng trăm triệu để mời một diễn giả về nói chuyện – chỉ vì người đó nói hay (và nổi tiếng).
Nhưng mô hình đó đã bộc lộ nhiều giới hạn. Kiến thức truyền đạt thì nhiều, nhưng kết quả sau đào tạo lại mờ nhạt. Kiến thức có thể hay, nhưng lại không đáp ứng được yêu cầu chi tiết, sát với tình huống xảy ra hằng ngày tại các phòng ban.
Các doanh nghiệp lớn ngày nay không còn mặn mà với kiểu đào tạo “chớp nhoáng” đó nữa. Thay vào đó, họ phát triển khả năng đào tạo và trao truyền kinh nghiệm trong nội bộ. Họ cần những giải pháp học tập tạo ra thay đổi thực tế, đo lường được, và duy trì trong dài hạn. Mentoring đáp ứng chính xác nhu cầu đó.
Một chuyên gia nếu có năng lực mentoring sẽ tạo ra kết quả sâu hơn cho học viên và doanh nghiệp khách hàng của họ. Chính điều đó giúp sẽ giúp bạn bước vào nhóm 5% chuyên gia nổi bật trong thị trường ngách của mình.
6. Mentoring tích hợp nhiều phương pháp, thực sự lấy người học làm trung tâm
Mentoring không phải là một phương pháp mới để thay thế training hay coaching. Nó cũng không đứng đối lập với bất kỳ hình thức đào tạo nào.
Trong một tiến trình mentoring, người mentor hoàn toàn có thể linh hoạt sử dụng các kỹ thuật training để truyền đạt kiến thức, đặt các bộ câu hỏi coaching để khai mở tư duy, thậm chí triển khai một số phiên chữa lành nếu thấy cần thiết cho sự phát triển của mentee.
Mentoring cho phép tích hợp nhiều phương pháp phát triển con người một cách có cấu trúc, có mục tiêu và có định hướng rõ ràng. Tất cả đều xoay quanh điều cốt lõi nhất: sự trưởng thành thực sự của mentee.
Chúng ta nghe câu “lấy người học làm trung tâm” nhiều đến mức thuộc lòng. Slide nào cũng có, hội thảo nào cũng nhắc. Nhưng khi bước vào lớp học, trung tâm vẫn là cái micro của ông thầy. Người học thì… ngồi nghe như khán giả xem kịch. Câu đó dễ trở thành khẩu hiệu treo tường, ai cũng thấy, nhưng lại không ai làm theo được.
Không làm theo được, một phần nhỏ vì không muốn làm, chỉ muốn đi theo lối cũ. Còn phần lớn là do không biết làm thế nào, quy trình đâu? ai hỗ trợ? ai giám sát? ai đo lường?
Nếu bạn từng theo học một khóa mentoring đúng nghĩa, bạn sẽ nhận ra rằng mentoring chính là giải pháp giúp hiện thực hóa điều này. Không phải theo khẩu hiệu, mà thể hiện rõ trong từng bước dẫn dắt, từng phiên đồng hành và từng kết quả cụ thể được giám sát và đo lường một cách nghiêm túc.
Tóm lại, Mentoring là bước tiến nghề nghiệp tất yếu
Mentoring không phải là một kỹ năng bổ sung để “làm màu” cho hồ sơ nghề nghiệp của chuyên gia trong thời đại mới.
Nó là bước tiến tất yếu nếu bạn thật sự nghiêm túc với hành trình giáo dục, phát triển con người. Nếu bạn có thế mạnh về training, coaching, healing, hay tư vấn…thì điều đó là một lợi thế.
Mentoring sẽ là một “nền văn hóa” cho phép bạn tận dụng tất cả thế mạnh của mình để tạo ra sự chuyển hóa sâu sắc cho người mà bạn giúp đỡ.
Nếu bạn thực sự nghiêm túc với sứ mệnh phát triển con người, thì Mentoring chính là hành trình tiếp theo mà bạn cần dấn thân bước vào.
Bạn đã sẵn sàng trở thành một người mentor thực thụ?
Hãy đăng ký để nhận miễn phí bản tin, tài liệu và bài viết chuyên sâu về Mentoring của đội ngũ chuyên gia I-Talents. Hằng tuần, chúng tôi sẽ cập nhật các bài phân tích chuyên sâu, tài liệu hữu ích về Mentoring và cách triển khai Mentoring cho các chuyên gia.
Hẹn bạn trên hành trình của một chuyên gia kiến tạo kết quả!
Tài liệu tham khảo
- https://www.forbes.com/councils/forbescommunicationscouncil/2022/05/19/does-mentoring-still-matter-for-fortune-500-companies/ ↩︎
Chào bạn,
Tôi là Trần Đức Hưng, tác giả trong lĩnh vực Tâm lý ứng dụng, NLP, Thôi miên.
Tôi bắt đầu nuôi dưỡng niềm đam mê sâu sắc với giáo dục và phát triển con người từ năm 2011. Từ đó đến nay, tôi đã và đang viết nhiều cuốn sách cung cấp kiến thức và kỹ năng thực tiễn, giúp mọi người phát huy tốt nhất tiềm năng của chính mình.