Mentee có các vấn đề đạo đức thì phải làm sao?

Chị Hà là quản lý tại một công ty công nghệ ở TP.HCM, đồng thời kiêm vai trò mentor nội bộ cho Minh. Đây là một mentee trẻ, thông minh và cực kỳ sáng tạo. Minh nổi bật nhờ khả năng tối ưu công việc nhanh chóng; chỉ sau vài tháng, cậu đã tinh gọn quy trình đến mức có thể hoàn thành toàn bộ khối lượng công việc trong tuần chỉ trong khoảng 20 giờ.

Trong một buổi mentoring định kỳ, Minh thẳng thắn chia sẻ:

“Dạo này em dư thời gian lắm chị ơi. Em tranh thủ ngồi ở văn phòng làm dự án startup riêng luôn.”

Chị Hà bất ngờ về cách Minh chia sẻ, như thể đó là điều hoàn toàn hợp lý.

Với các phòng ban khác, Minh vẫn được xem là “nhân sự vàng”: làm nhanh, sáng tạo, đúng hạn, không gây phiền hà. Nhưng với chị Hà, điều khiến chị thực sự trăn trở là: Minh đang hành xử trái với các giá trị cốt lõi của công ty – sự chính trực, minh bạch và tinh thần trách nhiệm với tổ chức. 

Trong hành trình mentoring, bạn sẽ không chỉ gặp những mentee siêng năng, cầu tiến và dễ thương. Đôi khi, bạn sẽ đối diện với những mentee rất thông minh, rất hiệu quả… nhưng lại có một vài vấn đề về đạo đức nghề nghiệp. 

Họ có thể lách luật, hợp lý hóa hành vi không đúng, hoặc dùng thời gian công sở cho việc cá nhân mà không hề thấy có gì sai. 

Bạn nên làm gì trong tình huống này? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn từng bước xử lý khi gặp một mentee thiếu đạo đức, một cách em đẹp, hiệu quả. 

Một vài biểu hiện khi mentee có vấn đề chưa ổn về đạo đức

• Tìm cách lách luật, tận dụng kẽ hở, phục vụ mục tiêu cá nhân.
• Bắt chước hành vi xấu của người khác (vì thấy ai cũng làm vậy).
• Ảnh hưởng từ văn hóa khác (như lấy vật dụng văn phòng về nhà – vốn là điều chấp nhận được ở nơi họ từng làm).
• Biện minh vì áp lực, căng thẳng: hành vi sai nhưng đổ lỗi cho hoàn cảnh.
• Có xu hướng thường xuyên vi phạm, và không thấy có vấn đề gì.
• … 

Chiến lược mentor cần dùng:

1. Đặt câu hỏi nâng cao nhận thức

(Áp dụng với hành vi nhẹ, hoặc do bắt chước môi trường)

• Điều này mang lại cho bạn điều gì? 
• Nó lấy đi của bạn điều gì? 
• Bạn nghĩ rằng nó ảnh hưởng thế nào đến người khác? 

2. Khơi gợi tư duy nhiều góc nhìn

(Áp dụng khi mentee biện minh vì áp lực)

• Theo bạn, khi mà chúng ta ở trong hoàn cảnh căng thẳng, thì giá trị sống có vai trò gì? 
• Bây giờ, ta thử đổi góc nhìn một chút nhé, Nếu bạn là khách hàng, đồng nghiệp hay quản lý, bạn sẽ nghĩ gì về điều này? 

→ Dần giúp mentee nhìn thấy hệ quả lâu dài khi “hy sinh giá trị để đạt kết quả”.

3. Xây lại niềm tin và định hướng lâu dài

(Áp dụng với mentee “có hệ thống vi phạm đạo đức”)

• Bạn muốn trở thành ai? (khơi gợi tầm nhìn, ví dụ muốn thành quản lý, lãnh đạo)
• Nếu nói về giá trị sống, bạn nghĩ rằng, để trở thành hình mẫu này, bạn cần có những giá trị sống gì? 
• Có những điều gì bạn nghĩ mình cần thay đổi, dừng lại, để hoàn thiện hơn?

Nếu mentee chưa nhận ra, bạn cần đưa ra lời gợi ý: 

• Tôi có một góc nhìn muốn góp ý với bạn, bạn có thoải mái để lắng nghe không? 
• Đợi mentee xác nhận. 
• “Tôi quan sát thấy rằng: “…”, hoặc “hôm trước tôi nghe bạn nói rằng…”, và tôi nghĩ rằng trong vấn đề này, bạn có thể cần thay đổi một chút. Bởi vì, bất cứ việc gì chúng ta làm đều có tác động, vậy nên, bây giờ chúng ta đánh giá tác động của việc này một chút nhé. 

Sau đó, mentor tiếp tục dùng các câu hỏi ở bước 1 và bước 2 để làm rõ hơn về tác động của hành vi.

Trong khi trò chuyện, mentor luôn phải định trong đầu rằng: “đây là hành vi của bạn này, chứ không phải tính cách hay con người của bạn ấy”. Như vậy, cách giao tiếp của mentor sẽ trở nên từ bi hơn.

Tóm lại, phương pháp hiệu quả là: Không đối đầu, không giảng đạo đức. Mentor chỉ cần mở ra không gian phản tư, kết nối bằng câu hỏi và sự tôn trọng.

Mời bạn đọc thêm các bài khác về mentoring nhé.