Ta có cần chắc chắn thành công?

Có nhiều người sống với một niềm tin nghe rất xịn: “Nếu cố gắng hết sức, rồi sẽ thành công”. Người ta gọi đó là niềm tin tích cực. Nghe cũng xuôi tai, thậm chí còn thấy được an ủi. Nhưng giấc mơ đó có khi không phải tự lòng mình sinh ra. Nó được kể đi kể lại mãi, thành ra ai cũng tin. Như một câu chuyện cổ tích được dựng lên bởi những người bán sách dạy làm giàu.

Cuộc đời đâu có chạy theo ý mình hoài. Ai sống đủ lâu rồi cũng biết, chuyện đổ bể là thứ không cần mời cũng tới. Kế hoạch có thể gãy ngang, tình yêu có thể rớt giữa đường, sự nghiệp có lúc lạc mất dấu.

Bạn cứ thử bắn cung một lần coi. Sẽ thấy mũi tên đi trật hồng tâm nhiều hơn là trúng. Mà đôi khi, trúng rồi, cũng không vui như mình tưởng.

Chắc bạn cũng từng thấy rồi, từng nghe rồi. Một ai đó thất bại, rồi ngồi gục xuống. Họ không yếu đuối, mà là cái ảo tưởng trong họ vừa sập xuống. 

Họ tin rằng cứ cố gắng thì sẽ được đền đáp. Tin mạnh tới mức khi đời không trả lại điều gì, thì họ giận đời, rồi quay qua giận mình. Họ tự nói mấy câu đau lòng: chắc mình chưa đủ giỏi, chưa đủ tốt, chắc mình là kẻ thất bại.

Có lẽ đây là cú lừa lớn nhất mà ai đó từng đặt vào đầu bạn: rằng giá trị của một con người phải được đo bằng kết quả. Cứ như thể, một con sóng chỉ có ý nghĩa nếu nó cao và mạnh. Còn nếu nó tan vào bờ trong lặng lẽ, thì chẳng ai thèm nhớ đến.

Có người còn nói kiểu rất đỗi tin tưởng: “Đừng hỏi tôi là ai, kết quả sẽ trả lời tôi là ai”. Nghe thấy hay đó, nhưng ngẫm kỹ thì thấy buồn nhiều hơn. Vì nếu để kết quả định nghĩa mình, thì chỉ cần một cơn gió thổi lệch hướng thôi, cũng đủ cuốn bay hết những gì bạn nghĩ là mình có.

Triết gia Seneca từng nói, “Ta sẽ chèo thuyền vượt đại dương, nếu không có gì ngăn cản ta.”

Câu đó nghe nhẹ như một lời tự nhủ, nhưng chứa cả một cách sống bên trong. Rằng ta sẽ làm hết sức mình, nhưng không ép buộc đời phải theo ý muốn. Seneca không hứa rằng mình sẽ đến được bờ bên kia. Ông chỉ nói, nếu không có gì ngoài tầm với cản đường, thì ông sẽ đi. Sẽ lên thuyền, sẽ nắm chặt mái chèo, sẽ băng qua đại dương.

Trên một chuyến đi dài như vậy, biết bao nhiêu chuyện có thể xảy ra. Có khi là gió ngược. Có khi là bão. Có khi thuyền bị hỏng giữa đường. Cũng có khi, đơn giản chỉ là số phận không cho phép. Nếu chuyện đó xảy ra, ông không vùng vằng, than thân trách phận. 

Stephen R. Covey từng nói rằng mỗi người đều có một vùng ảnh hưởng. Đó là nơi ta có thể kiểm soát. Vùng ảnh hưởng chắc chắn nhất của con người là những suy nghĩ, lựa chọn, lời nói và hành vi của chính mình. Ngoài vùng đó là mọi thứ còn lại: những điều ta không thể kiểm soát được. Ví dụ như thời tiết, phản ứng của người khác, rủi ro bất ngờ, hay kết quả của một tình huống nào đó. Dù muốn hay không, những thứ đó không nằm trong tay ta.

Vì vậy, điều duy nhất ta có thể làm là chịu trách nhiệm với phần việc của chính mình. Làm cho đàng hoàng. Làm bằng hết sức. Làm với sự tập trung, tận tâm, và lương thiện. Làm điều đúng, theo cách mình tin là đúng, vào thời điểm mình còn làm được.

Còn chuyện kết quả sẽ ra sao, chuyện có đến được bờ bên kia hay không, điều đó không phải lúc nào cũng do mình quyết định. Nếu hiểu được điều đó từ sớm, thì khi mọi chuyện không theo ý, lòng mình cũng không bị xô lệch quá nhiều.

Trong đời sống này, việc đồng hóa bản thân với kết quả khiến con người dễ tổn thương hơn mình tưởng. Khi thành công, ta có thể trở nên kiêu hãnh. Khi thất bại, ta sụp đổ. Chỉ vì ta lỡ tin rằng kết quả là thứ duy nhất định nghĩa mình.

Nhưng nếu sống theo tinh thần Khắc kỷ, ta sẽ thấy mọi chuyện không hẳn vậy. Giá trị của một con người không nằm ở việc có “trúng đích” hay không. Mà nằm ở cách người đó nhắm, cách họ kéo cung, và cách họ buông mũi tên. Tất cả là một quá trình sống hết lòng, bằng cả thân và tâm.

Thái độ này rất gần với điều mà tâm lý học hiện đại gọi là tư duy tăng trưởng. Người có lối nghĩ đó không đánh giá bản thân qua thành công tức thì, mà nhìn vào sự tiến bộ sau mỗi lần thử, mỗi lần té ngã. Họ xem nghịch cảnh như một phần không thể thiếu để học ra cái mới, chứ không phải là bằng chứng của sự kém cỏi.

Giống như Seneca vậy, họ tiếp tục chèo thuyền, dù chẳng ai biết có đến được bờ hay không. Nhưng họ vẫn lên thuyền, vẫn làm phần việc của mình. Nếu hiểu theo cách đó, thì đôi khi, chính những lần thất bại lại làm cho họ có giá trị hơn.

Vậy nên, nếu bạn đang ở giữa một hành trình nào đó, dù là sự nghiệp, tình yêu hay học hành, thì có lẽ cũng nên nhớ lời của Seneca. Hãy chèo thuyền hết lòng, nhưng đừng nắm chặt ý nghĩ rằng mình phải tới đích bằng mọi giá.

Chỉ riêng việc sống đúng với giá trị của mình cũng đã là một thành tựu rồi. Và nếu có điều gì đó cản đường, hãy xem nó như một phần tự nhiên của biển đời. Không phải thứ gì cũng nằm trong tay bạn. Nhưng sự bình an thì có thể. Nó vẫn luôn nằm ở đó, chờ bạn chọn.