Có lần về quê, tôi thấy đứa cháu nhỏ đang đòi lấy kéo chơi. Mẹ nó liền gắt lên:
“Không được lấy!”
Tôi đứng bên cạnh, thấy ánh mắt nó thay đổi ngay lập tức. Từ tò mò chuyển sang chống đối. Nó vẫn cố với tay lấy cái kéo, lần này với vẻ thách thức.
Người lớn tưởng là con lì, nhưng thật ra là đang tự vệ. Khi bị phản đối trực diện, đặc biệt là bằng giọng ra lệnh hoặc phủ nhận cảm xúc, não bộ trẻ không phân tích lý lẽ trước, mà bật chế độ phòng thủ.
Nó không nghĩ: “Kéo nguy hiểm, mình nên dừng lại.”
Mà nó cảm thấy: “Mình đang bị áp đặt. Mình phải giành lại quyền kiểm soát.”
Tụi nhỏ cãi lại không phải vì tụi nó muốn làm bậy đâu. Chỉ là lúc bị cấm đoán, tụi nó thấy mình như bị tước mất quyền được là chính mình, nên mới vùng lên như con mèo con bị dồn vô góc tường.
Chúng ta cũng thế thôi. Khi ai đó nói thẳng “Em sai rồi”, “Không được làm thế”, ta có dễ tiếp thu không? Hay ta phản ứng bằng cách cứng lại, cãi lý, hoặc… im lặng trong cay cú?
Như một nhà hiền triết nào đó từng nói: “Con người không nổi loạn vì chân lý. Con người nổi loạn khi cái tôi của họ bị chạm vào”.
Muốn con hợp tác, phải bắt đầu từ sự lắng nghe và đồng điệu. Không ai chịu đi cùng người luôn phán xét mình. Cũng không đứa trẻ nào học được điều gì từ một người lớn chỉ biết ra lệnh.
Hãy thử thay “Không được lấy kéo!” bằng:
– Con đang muốn lấy kéo làm gì vậy?
– Cái này dùng cho người lớn, để mẹ cắt cho con nha.
– Con ơi, nhìn lên trần, đếm xem có mấy bóng đèn?
– Con ơi, bộ xếp hình đẹp quá, chơi xếp hình vui hơn này!
Trẻ con không bướng như người lớn tưởng. Đôi khi, chỉ cần được hỏi một câu, được lắng nghe một chút, được công nhận một cảm xúc rất nhỏ, là tụi nó sẽ hạ phòng thủ. Chúng không chống lại lời khuyên, chỉ chống lại cảm giác bị ép buộc, bị phủ định mà không kịp thể hiện điều mình muốn.
Người lớn hay nghĩ giáo dục là truyền đạt, là dạy bảo, là phải đúng. Nhưng thật ra, dạy một đứa trẻ không phải là ấn những điều ta cho là đúng vào đầu nó, như nhét sách vở vào cặp mỗi sáng đến trường.
Tụi nhỏ không cần người lớn lúc nào cũng như ông thầy đạo đức “đứng trên bục giảng”. Chúng cần ai đó chịu khó ngồi xuống, lắng nghe, và hiểu cho cái cách tụi nó lớn lên chậm hơn một chút, chậm hơn sự sốt ruột của người lớn, nhưng đủ để trưởng thành theo cách của riêng mình.
Chào bạn,
Tôi là Trần Đức Hưng, tác giả trong lĩnh vực Tâm lý ứng dụng, NLP, Thôi miên.
Tôi bắt đầu nuôi dưỡng niềm đam mê sâu sắc với giáo dục và phát triển con người từ năm 2011. Từ đó đến nay, tôi đã và đang viết nhiều cuốn sách cung cấp kiến thức và kỹ năng thực tiễn, giúp mọi người phát huy tốt nhất tiềm năng của chính mình.